Debed-Yaal

Deelley karaankeed
Inkastaanay duudduub
Demmanaha wax ugu odhan
Hadalkana u duur xulin
Ama daaqsin geel marin
Doc qudhay shifeysee
Dhanka kale ma daaweyn
Nin sharaystay kuma duxin
Dhego debecsan kama helin

Ma hirgelin dabuubtii
Dooddiina lama garan
Ama waa la dala’sadey
Lama baanan doogtii
Dakharkiina lama dhayin
Wuu sii darsanayaa
Daldalookii sii korodh
Daba-keenna faalkii
Ku dayow xiddigiskii
Dugtey xeegadiisii

Dildillaaca maraddii
Wax la sii daneeyo
La dugsado ka weynaa
Misna deylo bixisada
Dhaw dhawdu kama degin
Gaarriyow dabuubtiyo
La dardaarankeenii
Doolaalo dheeraan
Dira dire ka soo qaad

Dabaqyada dhunkaasha ah
Ninkii duubi kala baxay
Durba soo rogaal celi
Dooraalayaashii
Weli ways dalbanayaan
Damac iyo hungurigii
Sii durug hankoodii
Darka laysu mari waa
Xaajada delleganta ah
Weli dawliskeedii
Dandan buu ku dhacayaa

Qalinkiyo dawaaddii
Weli ways dul-yaalliin
Dul-fiqaarna lama dhigin
Qubanaha la duudsiyey
Isagana dagaal faran

Daanyeerku laan buu
Weli dacalka haystaa
Bahal ceedhin deyn waa
Anna waxa la ii diray
Daaraanta godobtoo
Nabarrada damqanayaan
Hadba dacar ku noolayn
Ilaa daayin abidkay
Dawankaan ruxruxayaa
Falla waan ku darayaa
Marka doobi buuxsamo

Intaan deebshey gaawaha
Danbarsaday irmaantaas

Adigaa hal-doorkiyo
Suugaanta derida leh
Dir ku kala kexeeyoo
Midba dara-dhigiisiyo
Dhirta looga diiriyo
Dillo ugu abtiriyoo
Dantu waxay u magan tahay
Darka fayl is dhaafiyo
Daran-doorri shubidee
Inta aynu dirirtiyo
Dood wadaagga leenahay
Dabra celinta xeeshiyo
Shax dalaynta togoshada
Hindisaha godkaan dego
Ku danbee Rashiidow
Jire waa ii duufaa
Jarta haygu sii deyn

Intaan deebshey gaawaha
Danbarsaday irmaantaas

Wax la yidhi nin dooloo
Beryo dibada meeroo
Dani baajin weydaa
Caal waa dib ugu kacay
Degelkuu cid ku ogaa
Fadalkiyo durduradii
Wuxuu dacal ka soo galay
Dooryaanle waagii
Didibkii la oollaa
Daaqsin buu ka halacsaday
Dayr-dhaaf nin jiilaal
Shitay dogobbo waaweyn
Waxa duunka hoosiyo
Damaciisu kula faqay
Ninkaas daartay xaabada
Wax u dagamsan baa jira

Lugihii degdegayuu
U duwadey dhankiisii
Isla doonasho Illaah
Doobku waa walaakii
Waa ninkuu dad iyo maal
Dummaddiisa kaga tegey

Durba laysku soo bood
Degdeg laysu gacan qaad
Wuxu yidhi “bal soo durug”
Hadalkana I deeqsii
Marmar baan daraaddiin
Degdeggiyo kalgacalada
Odhan jirey ma duushaa
Meel bay dalooshoo
Dal tabyaa I haysee
Duni waa ku dhaqannoo
Dareen lagama waayee
Degmadii ma nabad baa?

“wuxuu yidhi Dareen ma leh”
degmadana shil kama dhicin
dadna waa fayow yahay

kuye “dooddigaygii
dardartaan u yeellaa
imminkaan debcinayaa”

ninba dabada meel saar
warku sii dabayl raac
laysu daaddeg toyashada

Wuxu yidhi “hal ii daran
Goreygii dufka lahaa
Ma rakaatay doobtii
Shinbiraha ma didiyaa?

Wuxuu yidhi “ku daayaa”

Maxaa daarey buu yidhi?

Wuxu yidhin “dabaalkii
Lafii Daabbad qaarkood
Sow duleedka kama helin
Duf ku bexe wedkiisii
Doqonniino gurayaa
Nacasnimo daldalayaa
Dabadeeto eedyaa”.

Wuxuu yidhi dul-badanii
“doonnidii la raran jirey
ma nafbaa ka daydeen
mise wuu dibboodoo
dugaag caydha baa helay?

Kuye “daayinkiisii
Denbi dhaaf ha siiyee
Sawti duugti loo qalay
Ducadii adoogeen”

Wuxuu yidhi “duqeennii
Degta inagu sidi jirey
Isaguna ma dubuq yidhi?”

Kuye “seben ummulo doox
Dabayaaqadiisii
Intii aan duqduba hoyan
Dabra weerar nagu dhacay
Duullaan ku dhimayaa.”

Wuxuu yidhi “ma Daadana?

Kuye “daad la orodyaa
Daaddeys ka xooryaa
Intaan danabadaaddii
Ubadkiyo durriyaddii
Dahrigaaga laga jaray
Subax keliya duudduub
Lagu darin xabaalaha”

Wuxu yidhi “dabayshaday
Dayaxay madoobaa
Gabbalkay dam weeyaan
Da’yartii cuddoonayd
Iyagana docdoodii
Ma daleel bannaan baa?

Kuye “duumo xaaqdaa
Intaan Dahabadaadii
Duulal raacay loo tiring
Iyagana ka daba gee
Wixii aakhiraw degey”

Kuye “Dahabadaydii
Iyaduna ma duug baa
Maxaa loogu daw-galay?”

Ma dumaashiday baa?
Kuye “waaban daalee
Sawtii Duleedow
Daandaansi keentee
Jin dagaagay maagtee
Aqalkii ka dumisee
Lagu helay danbiga culus
Sawtii la doorshee
Dalandoolli laga dhigay
Intaan xoolo dabar go’in

Duugowyey xiisii
Dirga waayey hadalkii
Indhuhuna is daydaye

Wuxuu yidhi “dad yaa hadhay?
Maxaa duunyo weli nool?

Kuye “duunyadeennii
Daratiyo kud weydii
Dadna waa anoo qudha”.

Duleedoo aqoonsaday
Inaan guul danbaysoo
Lagu diirsadaa hadhin
Ayaa daymo murugo ah
Dibno jiitamaayiyo
Deelqaaf ku yidhi ciil
Danab iyo warjaaf iyo
Daacuun ku kala goo!!!

Reerkan daaha loo rogey
Dubbihii Illaahay
Darandoorri ugu dhacay
Dam daguugan laga dhigay
Miyaad guul darraystow
Nabad iyo dardaan iyo
Igu tidhi dereen ma leh
Waxa duur-xulkaagani
Kaa daarran yahay sheeg!

Dibadyaal kal adakaa
Naxariisi kuma duxin
Jidh dareen umaba dhalan
Damqashada walaalkii
Weji duban ku baabi’I
Af daboolan kula hadal
Ma degdegin jawaabtii
Docdan iyo docdaas dhawr
Dib xasuusta ugu noqoy
Mirashada ku sii daah
Dabkii xaabo saarsaar
Madax diiran baaqbaaq
Taataabey dakharrada
Qosol buu ku yara daray
Wayska dagagar jiifee
Deexashuu la soo kacay.

Wuxu yidhi “degmadayada
Dugsi keliya baa jira
Diric keliya baa dhiga
Dersi baanu baranaa
Dulliga iyo beentiyo
Doqonniimo faankiyo
Qoqobkiyo dirsociyo
Ducadiyo yaboohdiyo
Inta laga diqoodiyo
Dawersigu ka kow yahay
Digashadu u mudan tahay
Marka qalin daraalaha
Dilla sheega la cuskado
Intixaanka loo dego
Ka dul dhiga jawaabtiyo
Doorkiyo wax-garadkaaa
Inta daadataa u badan”

Wuxu yidhi “degmadayada
Dibnahaa la cunayaa
Qosolkaa la deexdaa
Adigoo il dabayaa
Dadku inaanay kaa garan
Misna lagu dedaalaa
Marka aad Duleedow
Sidaad doonto weydaad
Sidaad diiddey yeeshaa”

Wuxu yidhi “degmadayada
Si dareenka garashadu
Aanu nooga noqon duug
Dawrigaan hayin ahayn
Ma dagmaha indha qaba
Tiisa waw daboollaa
Waanu daadahaynaa
Wuxu daymo boganlaa
Dulmar bay ku gaadhaan.

Ka dheguu daloolaan
Daba gala wixii dhacay
Xanta durugsan heli kara
Dooca waw gufaynaa
Deeqsiinta hadalkana
Farahaannu dirannaa
Iyagaa ka door roon
Dibno sheega godobaha
Hayska dagamsanaatee
Yeedhow dam weeyaan”

Wuxuu yidhi “degamadayada
Roobabkiii ka di’I jirey
Dirirradu ma baahaan
Dalka uma sinnaadaan
Annagaa daruuraha
Deebaanka haynnoo
Meeshaanu doonnaa
Lagu soo dabbaalaa
Dooxaannu seerraa
Deyr ooda marinaa
Hogolaha darrooraa
Marka ay ku daataan
Deegaan ka saaraan
Waxa doog ka soo baxa
Yaa daaqa ma og tahay?

Inta duunyo dhaqatadu
Docol ruug tidhaahdee
Markay xaabka daaftiyo
Inta dacaydu gaadhiyo
Daab gaabta laastaan
Dhirta hoose diirtaan
Xoolaha dar-leefka ah
Jeenyaha dul-saaree
Laamaha duxleyda ah
Damac fuul ku goostee
Daamankaan wax sii marin
Dira waxay haleelaan
Gawsaha dalqada ku leh”

Wuxuu yidhi “degmadayada
Ninka ragga daryeelkiis
Ama duubka sharafkiyo
Derejada la siiyaa
Dabar iyo nac weeyaan
Darbbo waw ma dhaafaan
Deldelaaddu xeer ma leh
Kol haddaan xaq lagu dilin
Denbi meesha kama dhicin
Deero deero ma hirddiyin
Sama diidna loo qaad
Meydka waw baroor diiq
Dumarkana hugoodiyo
Diibkoodu waa weer
Dacar bay ku dhaashtaan”

Wuxu yidhi ” degmadaydu
Boobka way la dirirtaa
In la duro garsoorkiyo
In la dumiyo ma oggola
Badi waxay danaysaa
Dadku inay sinnaadaan
Kefedaha dalooliyo
Miisaanka dalabta leh
Waxa laysu dacal sudhay
Dibindaabyo maahee
Waa daryeel sida u yaal
Danyar loogu tala galay
Si aan laysu daba gurin
Dulmiguna xaqa u cunin
Dayaxaannu awdnaa
Qorraxdaannu daahnaa
Nuurkaannu damiinaa
Mugdigaannu daarnaa
Dabadeeto fulinaa
Sharcigii dalka u yiil
Cir da’furay habeenkii
Dallad baa la qaataa”

Wuxuu yidhi ” degmadayada
Dahab baaanu shiillaa
Lafta dhagax dixeedkiyo
Bir-lab aan dubnixinoo
Dabcin baannu shiidnaa
Derbiyaannu fanannaa
Daaraannu taagnaa
Digir iyo galley iyo
Dalag baanu keennaa
Daacaddaannu beerraa
In yar oo dalxiiskiyo
Weriyaha dan-fulintiyo
Marti daansha socotiyo
Ragaan lo darraan Karin
Lagu dararsho mooyee
Isku dubnideedaa
Dekedaha la geeyaa
Duniday u dhooftaa
Dulmigaannu gadannaa
Dibadaha ka keennaa
Waa daba qabsiye garo.

Qabqabtiyo durbaannada
Daran doorri dhacayaa
Diihaal ma reebaan
Dayac beel ma haynee
Dundumaanu maydhnaa
Sida ogaxda diinkaa
Daymadu na korisaa”

Wuxu yidhi “degmadayada
Cudurrada dillaacee
Aayaadka diintiyo
Dadku uu Quraankiyo
Daa’inkay ka magan galay
Waaba lagu ducaystaa

Haddaannaan dagaal ridin
Ama ciidan soo dumin
Dawliil ku naalloon
Ama duul xeryo u goyn
Ama keenin daacuun
Ama daadad soo rogin
Webiyada durdurayaa
Jiilaal wax naga dilin
Daba-dheer na salabayn
Diigaanyo nagu dhaban
Miyaa daasadaa madhan
Dirham noogu dhacayaa?

Wuxuu yidhi “degmadayada
Ruuxii la duugaa
Marka laga dareeruu
Dardar soo ceshaayoo
Dib u soo dhashaayoo
Durba loo mashxaradaa”

Wuxu yidhi ” degmadayada
Dadku waxay la yaabaan
Dan quntaa u fara badan”

Wuxu yidhi ” degmadayada
Dibida iyo weylaha
Waxa dhala dameeraha”

Wuxu yidhi ” degmadayada
Waxa jira Duleedow
Habar doobir kululoo
Dhererkana Dijaal le’eg
Dadabkiyo ballaadhkana
Dhirta daray ka xoog weyn
Dhakadana il dooftoon
Dawo Karin ku leedahay
Mar inay wax dihatoo
Ubad daaddahaysay
Si kastaba u doontoo
Markay ciil dellegantee
Toddobaatan dayrood
Dedan iyo si daalacan
Nafta damac u gelisee
Baryadii ka daashaa
Rabbi deeqsi weeyee
Ducadeedi ka aqbalay”

Da’baa wiil gurracanoo
Falanoo derderanoo
Denbi iyo xasarad badan
Curad guri danbaysana ah
Dirqi iyo si fool adag
Hoosteeda laga deyey”
Iyadoo ha dagantii
Digta qalabka reenka leh
Kaga dannaninaysoo
Demman guulaheedii
U dabbaal degeysaa
Suul-Cayn durduriyoo
Dubur buu ka xulay Hawd”

Damdamtiyo ciilkii
Dib waxaan u dhici Karin
Duqdu sow khalaawaha
Wax kastaba iskuma deyin
Dulucana umay xidhan

Kolba daw shixnadan bay
Sanqadhaha docdeeda ah
Hadba ruux la duushaa
Markay dayma bogashada
Weji dadabka quusta ah
Isha daawisiisay
Qofkaan duud carrale noqon
Daad xoor ku tuurtaa”

Illaa maalintii dura
Sidii bay Duleedow
Xaajadu dudduuc iyo
Deji iyo dul gee tahay”

Ninkii dalawadiisii
Duhur geed ka seexdee
Dib jiree habeenkii
Bahaluhu durduurteen
Dildillaaca waaberi
Dalag dalagta raacdada
Ku dul dhacay raqdeedii
Runta Magan is diidsii
Indhahana dib ula noqoy
Ruuxeeda doon doon
Dad kaleeto weydii

Wuxu yidhi ” degmadayada
Danbbar laguma maalee
Dar-xumaa ka oloshoo
Dalawadu nin moogow
May gabin dadkeedee
Waxa loogu daw galay
Ninaan daawo xidhinoo
Ilaa dalan-dalkiisii
Doofaaro dhiqi jirey

Duluglaha is haystiyo
Dibiyada herdamayaa
Dixda ay ku shaxayaan
Waxa damashi weyneyd
Dhirta looga dabar jaray
Durba haysu muuqdeen
Kibir haysu dooxeen
Dacawaa basaastoo
Dufan looga shubayaa

Dooh doohdu waa been
Nin dalaafsan baa yidhi
Waxay daarran tahay waa
Isku didi ibleysow
Mid ahaan duxdiisiyo
Daribtiisa noo loog

Degelkaad xusaysaa
Ma dal buu ka weyn yahay.
Naf adaa u dudayee
Afka sow ma hadal deyn

Kuye “daba-likaalow
Alleylehe dad baa ba’ay

Waxaan doogsin cararkii
Diihaal la orodkii
Habeenkoo dalool tegey
Socodkiyo dawaafkii
Didmo caymadkaygii
Deli iyo jar kala dhacay
Wixii doox rogmanayaa
Igu daray badweyntee
Daad-xoorta iga dhigay
Dalo iyo dir-soor iyo
Waxaan diif la golongolay
Dalan dool u yeellaa
Daalaa dhacaygii
Rugtaan soo duggaashadey
Miyaa ii darraatoon
Ugu imi dardaar werin
Maantana degaankay
Ma Dagaar u guur baa
Iyo diillintii Gurey?

Wuxu yidhi “Duleedow
Dilalyada ku haysaa
Amba iima dihinoo
Intii ay dabayluhu
Hadba meel deleeliyo
Daaddeys ku dhigayeen
Wixii daad mahiigaan
Dal shisheeye kugu furay
Dabataan ku noolaa
Dhaxan baan dugsanayoo
Anba dayro ku ahaa
Dibadyaalla kula baxay
Dooyeysigaygiyo
Dunqulaalka hoosiyo
Digsigaan babbinayaa
Gacma daalis weeye
Dux inaanan kala bixin
Malaa daawashada guud
Dunjigaygu kugu filan

Haddaad diidday maandhow
Bal ninkaad u tahay deni
Iyo xaaji soo degey
Saadaasha kugu daray
Isna tiisa daymood

Ninkii duurka caydha ah
Duufaan ku soo ridey
Halkuu daalac heli laa
Markii dayn ku sii go’ay
Intuu duubi quusiyo
Dib u liqay candhuuftii
Dirri-xaradh ku hawshoo

Wuxuu yidhi ” dulmanidaa
Misna gacan degganidaa
Aaway dawladnimadii
Iyo doorarkeeddii
Ma dad baan arlada jirin
Ma nin baa daraaddii
U daddaaba xidhantiin
Caku aaran dubatada
Iyo dooxatada baas
Dabar maad u goysaan
Xadhig maa u diirtaan
Dibso maa tidhaahdaan
Colka wadhaf ku daydaan
Nafta deeq u bixisaan”

Wuxu yidhi ” degmadayadu
Dareen way ka siman tahay
Doogna way gudboon tahay
Doorna waw midowdaa
Libna way ku dirirtaa
Xilla way daryeeshaa
Daba gelisyadiisiyo
Dad-qal way ka adag tahay

Danna way wadaagtaa
Duddadaa u kala rogan
Mana kala dab qaataan
Dadab baa ku kala xidhan
Kala durugsanaantiyo
Digadana nin baa shiday
Dawaduu ku huriyaa
Rag inay ku damiyaan
Dannigoodu farayaa
Gaas bay ku darayaan
Meel daad u baahnayd”

Waxes jira Duleedow
Dibirrooti kulul baa
Dingaraaradiisii
Xaska lagula daatee
Dakharrada la geystoo
Waa daanno culusoo
Rag iskaga danbeeyaa”
Malaa wayla durugtee
Aan soo dabbaalee
Tartan laba ku dirireen
Dahab loogu beretamey
In la seexsho dacawada
Danta laga lahaa waa
Inuu diinku guul helo
Dulmarkiyo ujeeddadu
Dadka waxay baraysaa
In dedaalku wacan yahay
Dhanna dulucda sheekada
Duur-xul baa ku yara jira
Iyo dala’si laga wado
Duqu inaanu dheerayn
Sida loogu daran yahay
Iyadoo ka diimmoon
Dayo moog habaarkaas
Awgiis ma daaree
Isna duubka hibada ah
Doomaarta cawskiyo
Daristuu ka jecel yahay.
Doqonniimo lama dhayo
Hedna lama daweyn karo

Dadka aad ka dhalatiyo
Dalka aad u dhalatiyo
Nin la yidhi danta u tali
Hadan laga dabqaatiyo
Diric iyo fariid noqo
Dibin daabyo ku ogow

Duco iyo xusuus iyo
Duug aad ka dhaxashide
Xilka daacad ugu hay
Ha dullayne gaadhsii
Meeshay daraaddeed
U galeen dagaakii
Diiftiyo kulka lahaa
Dib u dhaca ka maaree
Dumar iyo rag hawl geli
Kartidooda deeqsii
Derjow sugnaatoo
Guul baa u dagatee
Alla doori saw kaa
Darka jiidhay Maaweel!

Waxaan dooddi kaga baxay
Hdalkana ku daa idhi
Nin dab liqay Rashiidow
Dhuxul buu ka daacaa
Ma darmaanta booddee
Didday baan u jeedaa?
Ma daliilka muuqdiyo
Dhamac hoos ka darartoo
Is dallaallimaysiyo
Danbas baan aqaannaa?
Halka Deyr wakhtigu dhigo
Dib baa looga sheekayn
Kaddaraa u magac bixin!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>